SKKN Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng (GV: Bạch Thị Hằng - Trường MN Ba Trại A - Năm học 2022-2023)

 ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BA VÌ
 TRƯỜNG MẦM NON BA TRẠI A
MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ 
 CHO TRẺ 24 - 36 THÁNG
 Lĩnh vực/Môn: Giáo dục Nhà trẻ
 Cấp học: Mầm non
 Tên tác giả : Bạch Thị Hằng 
 Đơn vị công tác : Trường Mầm non Ba Trại A
 Chức vụ : Giáo viên
 Năm học: 2022 – 2023 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
 Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
 ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: 
 Hội đồng xét đánh giá công nhận SKKN trường MN Ba Trại A,
 Hội đồng xét đánh giá công nhận SKKN ngành GD&ĐT huyện Ba Vì. 
 Trình độ 
 Ngày tháng Nơi công Chức 
 Họ, tên chuyên Tên sáng kiến
 năm sinh tác danh
 môn
 Bạch Thị MN Ba ĐH Một số biện pháp phát 
 20-03-1987 Giáo viên triển ngôn ngữ cho trẻ 
 Hằng Trại A sư phạm
 24 - 36 tháng
 - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục nhà trẻ. 
 - Ngày áp dụng sáng kiến: bắt đầu từ Tháng 9/2022.
 - Mô tả bản chất của sáng kiến: 
 + Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi.
 + Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động học.
 + Tổ chức trò chơi phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 + Phối kết hợp với phụ huynh trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ
 Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật 
và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.
 Ba Trại, ngày 12 tháng 04 năm 2023
 Người nộp đơn
 Bạch Thị Hằng UBND HUYỆN BA VÌ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
TRƯỜNG MN BA TRẠI A Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
 PHIẾU NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ
 - Họ tên tác giả: BẠCH THỊ HẰNG 
 - Tên đề tài: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng
 Lĩnh vực: Giáo dục Mầm Non 
STT Tiêu chuẩn Điểm Điểm 
 tối đạt
 đa
 1 Sáng kiến có tính mới
 1.1 Hoàn toàn mới, được áp dụng đầu tiên 30
 1.2 Có cải tiến so với giải pháp trước đây với mức độ khá 20
 1.3 Có cải tiến so với giải pháp trước đây với mức độ trung bình 10
 1.4 Không có tính mới hoặc sao chép từ các giải pháp đã có trước 0
 đây 
Nhận xét: 
..
.
 2 Sáng kiến có tính áp dụng
 2.1 Có khả năng áp dụng trong phạm vi toàn ngành hoặc rộng hơn 30
 2.2 Có khả năng áp dụng trong đơn vị và có thể nhân ra một số đơn 20
 vị có cùng điều kiện
 2.3 Có khả năng áp dụng trong đơn vị 10
 2.4 Không có khả năng áp dụng trong đơn vị 0
Nhận xét: 
.. .
 3 Sáng kiến có tính hiệu quả
 3.1 Có hiệu quả, đem lại lợi ích kinh tế - xã hội, có tính lan tỏa 30
 3.2 Có hiệu quả, đem lại lợi ích kinh tế - xã hội 20
 3.3 Có hiệu quả, lợi ích phù hợp với mức độ phù hợp tại đơn vị 10
 3.4 Không có hiệu quả cụ thể 0
Nhận xét: 
..
.
 4 Điểm trình bày
 4.1 Trình bày khoa học, hợp lý 10
 4.2 Trình bày chưa khoa học, chưa hợp lý 5
Nhận xét: 
..
.
 Tổng cộng: Đánh giá: □ Đạt (>70 điểm) □ Không đạt
 CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CƠ SỞ
 Hoàng Thị Nhân MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ ........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài:.....................................................................................................1
1.1. Cơ sở lý luận:.........................................................................................................1
1.2. Cơ sở thực tiễn: .....................................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu................................................................................................3
3. Đối tượng nghiên cứu...............................................................................................3
4. Đối tượng khảo sát thực nghiệm..............................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu .........................................................................................3
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu .............................................................................4
PHẦN II. NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .........4
1. Cơ sở lý luận.............................................................................................................4
2. Khảo sát thực trạng...................................................................................................5
2.1. Thuận lợi................................................................................................................5
2.2. Khó khăn ...............................................................................................................5
3. Điều tra thực trạng trước khi thực hiện đề tài: ........................................................5
4. Những biện pháp thực hiện......................................................................................6
5. Phân tích các biện pháp............................................................................................6
5.1. Biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi:..................................7
5.2. Biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các hoạt động học: ................9
5.3. Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ thông qua chơi trò chơi: ............................11
5.4. Biện pháp tích cực tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh trong việc phát triển 
vốn từ cho trẻ:.............................................................................................................11
6. Kết quả đạt được: ...................................................................................................13
7. Kết quả thực hiện có so sánh: ................................................................................13
PHẦN III. KẾT LUẬT VÀ KHUYẾN NGHỊ .....................................................14
1. Kết luận: .................................................................................................................14
2. Khuyến nghị ...........................................................................................................15
PHẦN IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO 
HÌNH ẢNH MINH CHỨNG CHO CÁC BIỆN PHÁP A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài:
 1.1. Cơ sở lý luận:
 Ngôn ngữ là phương tiện để giao tiếp, có vai trò quan trọng trong nhận 
thức, tư duy và các quá trình tâm lý khác. Những năm tháng đầu đời có tính chất 
quyết định trong việc hình thành và phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 Theo các nhà khoa học đã nghiên cứu về quy trình phát triển ngôn ngữ bình 
thường ở trẻ. Đến giai đoạn trẻ 24 - 36 tháng ngoài việc trẻ dùng đươc các từ 
đơn như: bà, mẹ, hoa, mèo.... thì trẻ đã dùng câu 2 - 3 từ thường xuyên hơn, vốn 
từ của trẻ nhiều hơn, trẻ biết gọi tên các màu cơ bản ....
 Những năm đầu đời đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành 
nhân cách và phát triển năng lực của trẻ, bởi tuy trẻ bẩm sinh đã có khả năng 
tiếp thu học tập, não bộ đã được lập trình dễ tiếp nhận các thông tin cảm quan và 
sử dụng để hình thành hiểu biết và giao tiếp với thế giới, nhưng thiên hướng học 
của trẻ có thể bị hạn chế bởi nhiều yếu tố như thể chất, nhận thức và tình cảm xã 
hội. Việc được hưởng sự chăm sóc và phát triển tốt từ lứa tuổi trẻ sẽ góp phần 
tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai của trẻ. 
 Vốn từ là phương tiện giao tiếp nhận thức thế giới vận vật hấp dẫn xung 
quanh con người. Nhờ có vốn từ mà trẻ em người lớn thiết lập được những mỗi 
quan hệ tương hỗ với nhau, hiểu và cảm thông lẫn nhau, đồng thời cũng nhờ có 
vốn từ mà đưa trẻ có khả năng mở định tầm nhìn của mình. Khi trẻ biết nói, trẻ 
dễ dàng giao tiếp với người lớn cũng như trẻ có khả năng điều khiển hành vi của 
mình. Bằng vốn từ của mình trẻ có thể biểu đạt sự hiểu biết của mình cho người 
lớn hiểu và hiểu được ý của người lớn muốn nói gì, từ đó giúp trẻ tích cực giao 
tiếp với mọi người. Vì vậy việc phát triển vốn từ cho trẻ 24 – 36 tháng tuổi là 
nhiệm vụ nặng nề của giáo dục trí tuệ cho trẻ 24 – 36 tháng tuổi. Nếu người lớn 
chúng ta lơ là công tác giáo dục và dạy trẻ tập nói tức là đã bỏ qua một cơ hội tốt 
để phát triển vốn từ cho trẻ. Theo đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ở độ tuổi này thì 
nhu cầu giao tiếp của trẻ rất lớn, song do bộ máy phát âm của trẻ chưa phát triển, 
trẻ thường mắc lỗi phát âm: Cá-chá, không cần - Hông chần,  đặc biết vốn từ 
của trẻ còn nghèo nàn. 2
 1.2. Cơ sở thực tiễn:
 Ở lứa tuổi 24 – 36 tháng tuổi trẻ còn nói lắp và nói ngọng nhiều nhưng nó là 
thời kỳ “Phát cảm về vốn từ” tức là vốn từ phát triển rất nhanh, trẻ rất ham nói 
“Trẻ lên ba cả nhà học nói”. Đặc biệt lứa tuổi 24 – 36 tháng tuổi sự phát triển vốn 
từ đạt tới tốc độ rất nhanh mà sau này khi lớn lên khó có giai đoạn nào sánh bằng. 
Vì thế việc phát triển vốn từ cho trẻ là vô cùng cần thiết, giúp trẻ hoàn thiện hơn 
bộ máy phát âm và làm giàu vốn từ cho trẻ. Từ đó giúp trẻ tự tin hơn trong giao 
tiếp và lĩnh hội tri thức tốt hơn giúp trẻ phát triển một cách toàn diện nhất. 
 Là một cô giáo Mầm non trực tiếp dạy trẻ 24 - 36 tháng tôi luôn có những 
suy nghĩ trăn trở làm sao để giúp các con phát triển vốn từ, dạy các con phát âm 
chuẩn, và sẽ không có những trẻ bị chậm nói dẫn đến bị tự kỷ như một số trẻ ở 
trường tôi đã từng biết. Không có những trẻ phải thường xuyên xin phép đi học 
muộn và về sớm để đến lớp học chuyên biệt học nói.
 Nhiều năm học tôi được phân công phụ trách nhóm nhà trẻ 24-36 tháng, 
đồng thời tôi cũng đang có con ở trong lứa tuổi 24-36 tháng này. Từng ngày 
từng ngày dõi theo sự phát triển vốn từ của trẻ trong lớp và của con mình với hy 
vọng khi lên lớp 3 tuổi không có bạn nào có tình trạng như bạn Nguyễn Khắc 
Phú, Nguyễn Khắc Thịnh là hai anh em sinh đôi hiện đang học tại lớp 3 tuổi C3 
trường tôi, hai cháu sinh ngày 11/12/2019 đến nay đã hơn 3 tuổi nhưng hai cháu 
vẫn chưa nói được từ nào.
 Qua thăm hỏi được biết cháu không học qua lớp nhà trẻ, hiện nay cứ mỗi 
buổi chiều gia đình lại xin đón cháu sớm hơn 1 tiếng đồng hồ để cho cả hai anh 
em đi học lớp chuyên biệt 1 thầy 1 trò từ khoảng 16h đến 17h tại xã Thuần mỹ 
Ba Vì Hà Nội. Hiện nay cháu Nguyễn Khắc Phú mới bập bẹ được 1,2 từ chưa rõ 
ràng, còn cháu Nguyễn Khắc Thịnh thì chưa phát âm được từ nào.
 Ngoài hai cháu nêu trên trường tôi còn có cháu Đỗ Đức Mạnh sinh ngày 
02/07/2019 hiện đang học lớp 3 tuổi C1 trường tôi, cháu đã được gia đình đưa đi 
Viện Nhi Trung ương khám, đã cho cháu đi học lớp chuyên biệt 1 thầy 1 trò, tuy 
nhiên đến nay cháu vẫn chưa phát âm được từ nào mà chỉ phát lên được những 
tiếng ớ, ớ, ớ.
 Như trường hợp cháu Đặng Bích Ngọc sinh ngày 12/07/2020 là học sinh 
lớp tôi, cháu đi học được một thời gian tôi nhận thấy khả năng phát âm và vốn 
từ của cháu rất bất thường có vẻ như vốn từ của cháu không có sự gia tăng vốn 
từ mà ngày càng thui chột đi. 3
 Đáng thương vô cùng, tương lai các cháu sẽ ra sao khi các cháu không nói được. 
 Bất kể người mẹ nào nuôi con nhỏ, và giáo viên phụ trách lớp nhà trẻ 24-36 
tháng như tôi cũng rễ ràng nhận thấy vốn từ của các con phát triển hàng ngày. 
Và với các hoạt động một ngày của trẻ tôi đã dạy các con, dạy các con ở mọi lúc 
mọi nơi. Với kỳ vọng trẻ được khám phá hiểu biết về mọi sự vật hiện tượng, về 
thế giới xung quanh trẻ, phát triển vốn từ, phát triển ngôn ngữ, phát triển tư 
duy...
 Từ những lý do trên, tôi đã dựa vào kinh nghiệm của mình, kinh nghiệm 
của bạn bè đồng nghiệp và tham khảo thêm sách báo, tạp chí, truyền thông, 
truyền hình, internet, để từ đó rút ra kinh nghiệm cho phù hợp với yêu cầu phát 
triển của lứa tuổi trẻ 24 - 26 tháng tại trường mầm non nơi tôi đang công tác. 
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 
độ tuổi 24 - 36 tháng”.
2. Mục đích nghiên cứu
 Nhằm giúp trẻ 24-36 tháng lớp tôi phát triển khả nghe, hiểu và giao tiếp với 
các bạn với cô giáo, trả lời câu hỏi của cô giáo một cách có logic, có trình tự, 
mạch lạc để trẻ có thể hiểu biết hơn về thế giới xung quanh, phát triển tư duy 
của trẻ.
 Giúp trẻ mạnh dạn tự tin trước mọi người.
 Làm phong phú vốn từ cho trẻ.
3. Đối tượng nghiên cứu
 Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng tuổi lớp D1 
trường Mầm non nơi tôi công tác.
4. Đối tượng khảo sát thực nghiệm 
 Phạm vi: Nhóm trẻ lớp D1 trường Mần non nơi tôi công tác. 
5. Phương pháp nghiên cứu
 Phương pháp quan sát 
 Phương pháp thực hành
 Phương pháp kiểm tra, đánh giá.
 Phương pháp động viên, khuyến khích. 4
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
 Thời gian thực hiện đề tài: Đề tài được thực hiện trong năm học: 2022 – 
2023 (Từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 4 năm 2023) và tiếp tục nâng cao thực 
hiện ở những năm học tiếp theo. 
 PHẦN II. NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lý luận
 Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ được hình thành rất sớm. Trẻ em chưa có ý 
thức về ngôn ngữ nhưng bằng cách bắt chước có tính chất bản năng trể dần dần 
học được cách nói của những người xung quanh mình.
 Như nhà Tâm lý học Vygotsky đã nhấn mạnh rằng: “Ngôn ngữ nói rất quan 
trọng trong việc giải quyết nhiệm vụ khó, tạo mối quan hệ xã hội và kiểm soát 
hành vi của bản thân. Chúng ta thường nghe thấy trẻ tự nói thành tiếng lớn khi 
chúng chơi cùng nhau và tương tác với các trẻ khác”
 Theo nhà Tâm lý học Nguyễn Ánh Tuyết thì số lượng từ ngữ trong giai 
đoạn trẻ 3-4 tuổi khoảng từ 800 – 1926 từ.
 Ở lứa tuổi 24 – 36 tháng tuổi trẻ còn nói lắp và nói ngọng nhiều nhưng nó 
là thời kỳ “Phát cảm về vốn từ” tức là vốn từ phát triển rất nhanh, trẻ rất ham nói 
“Trẻ lên ba cả nhà học nói”. Đặc biệt lứa tuổi 24 – 36 tháng tuổi sự phát triển 
vốn từ đạt tới tốc độ rất nhanh mà sau này khi lớn lên khó có giai đoạn nào sánh 
bằng. Vì thế việc phát triển vốn từ cho trẻ là vô cùng cần thiết, giúp trẻ hoàn 
thiện hơn bộ máy phát âm và làm giàu vốn từ cho trẻ. Từ đó giúp trẻ tự tin hơn 
trong giáo tiếp và lình hội tri thức tốt hơn giúp trẻ phát triển một cách toàn diện 
nhất. 
 Tuy nhiên trong thực tế hiện nay lại xuất hiện những tình trạng trẻ chậm 
nói ở độ tuổi nhỏ nếu không được can thiệp sớm, không chỉ ảnh hưởng đến khả 
năng nhận thức, tư duy, trí tuệ mà còn ảnh hưởng xấu tới tâm lý. Trẻ thích làm 
theo ý của mình hoặc quấy khóc, ăn vạ vì không tìm được cách diễn đạt để 
người khác hiểu được mình và như vậy có nguy cơ trẻ bị tự kỷ. 5
2. Khảo sát thực trạng
 2.1. Thuận lợi
 Trường mầm non nơi tôi công tác là một trong những trường đạt chuẩn Quốc 
gia mức độ 1. Cơ sở vật chất khang trang, đồ dùng đồ chơi tương đối đầy đủ.
 Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo điều kiện cho tôi cũng như các giáo viên 
trong trường phát huy được hết khả năng của mình trong quá trình giảng dạy, 
được đi học hỏi bồi dưỡng chuyên môn, chuyên đề, học tập thăm quan ở các 
trường bạn.
 Trong lớp 3 cô đều đạt trình độ chuyên môn trên chuẩn, có lòng nhiệt tình, 
yêu nghề, mến trẻ. Giáo viên nắm vững phương pháp tổ chức các hoạt động.
 Bản thân tham gia thi giáo viên dạy giỏi đạt giải nhất cấp trường vào tham 
gia giáo viên dạy giỏi cấp huyện năm học 2022 -2023. có nhiều năm được phân 
công nhiệm vụ dạy lớp nhà trẻ 24-36 tháng. Tôi luôn có ý thức tìm tòi học hỏi 
để nâng cao trình độ chuyện môn và nâng cao chất lượng dạy trẻ.
 Đa số Phụ huynh quan tâm đến con em mình.
 2.2. Khó khăn
 Không giống các độ tuổi khác đầu năm học trẻ còn lạ cô, lạ bạn quấy khóc 
nhiều, nhận thức của trẻ không đồng đều do tháng sinh của trẻ chênh nhau.
 Đặc điểm tâm lý của trẻ độ tuổi này nhanh nhớ, chóng quên, vốn từ hạn 
chế, chưa biết cách giao tiếp và biểu đạt mong muốn, nhu cầu của bản thân.
 Số trẻ trong lớp đông so với quy định của Điều lệ trường mầm non. Lớp tôi 
34 học sinh nên khi tổ chức hoạt động học phải chia nhóm.
 Một số ít phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc phát triển vốn từ cho 
trẻ. Họ chỉ nghĩ đơn giản con ở độ tuổi nhỏ như này đến trường chỉ cần đảm bảo 
ăn, ngủ, vệ sinh của con em mình là được. Không quan tâm đến việc phát triển 
vốn từ cho trẻ nên không bồi dưỡng thêm cho con ở nhà và cũng không để ý đến 
khả năng ngôn ngữ của con.
3. Điều tra thực trạng trước khi thực hiện đề tài:
 Năm học 2022– 2023 tôi được nhà trường phân công dạy lớp nhà trẻ 24-36 
tháng D1.
 - Tổng số cháu của lớp là 34 trẻ: Số trẻ nam là 19 trẻ, Số trẻ nữ là 15 trẻ. 6
 - Số liệu điều tra:
 Để thực hiện tốt biện pháp nghiên cứu, đầu năm học tôi cùng 2 đồng chí 
giáo viên trong lớp tiến hành khảo sát với các nội dung đánh giá về mức độ phát 
triển ngôn ngữ của trẻ và có kết quả với tổng số trẻ trong lớp 34 cháu như sau:
 TT Tiêu chí Số trẻ Tỷ lệ
 1 Trẻ chưa nói được câu nào 6/34 17,6 %
 2 Trẻ nói bập bẹ chưa rõ tiếng 9/34 26,5 %
 3 Trẻ nói được 1 từ rời rạc 8/34 23,5 %
 4 Trẻ nói được đủ cấu 2-3 từ 11/34 32,3 %
 Với bảng số liệu khảo sát như trên, tôi nhận ra trẻ lớp tôi ngôn ngữ phát 
triển chậm hơn so với lứa tuổi. Tôi luôn có tâm nguyện sẽ có nhiều biện pháp, 
nhiều hình thức và thực hiện kiên trì thường xuyên hàng ngày, hàng tuần, hàng 
tháng để phát triển vốn từ cho trẻ. 
4. Những biện pháp thực hiện 
 Biện pháp 1: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi.
 Biện pháp 2: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động học.
 Biện pháp 3: Tổ chức trò chơi phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 Biện pháp 4: Phối kết hợp với phụ huynh trong việc phát triển ngôn ngữ 
cho trẻ
5. Phân tích các biện pháp
 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là giáo dục khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ và 
phát âm chuẩn, phát triển vốn từ, dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, phát triển ngôn ngữ 
mạch lạc, giáo dục văn hoá giao tiếp lời nói. Ngoài ra ngôn ngữ còn là phương 
tiện phát triển thẩm mỹ, tình cảm, đạo đức. Đặc biệt nhờ có ngôn ngữ mà trẻ dễ 
dàng tiếp nhận những chuẩn mực đạo đức của xã hội và hoà nhập vào xã hội tốt 
hơn. Chính vì vậy mà trong quá trình dạy trẻ tôi đã mạnh dạn áp dụng một số 
biện pháp dạy trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua một số hoạt động sau: 7
 5.1. Biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi:
 5.1.1. Giờ đón trẻ: 
 “Lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo, khi đến trường cô giáo như mẹ hiền” câu 
hát ấy đã được nhạc sĩ Phạm Tuyên nhắc đến trong bài hát “Cô và Mẹ” Ở nhà 
trẻ có những người thân của mình, trẻ được cưng chiều từ bữa ăn đến giấc ngủ. 
Khi đến lớp trẻ còn đang bỡ ngỡ lạ lẫm, cô phải là người gần gũi, là người trẻ tin 
tưởng nhất để chia sẻ mọi chuyện. 
 Vì vậy giờ đón trẻ là lúc cô giáo cần tạo không khí vui vẻ, niềm nở lôi cuốn 
trẻ tới trường, tới lớp cô giáo phải thật gần gũi, tích cực trò chuyện với trẻ. Vì 
trò chuyện với trẻ là hình thức đơn giản nhất để cung cấp vốn từ cho trẻ và phát 
triển ngôn ngữ cho trẻ, đặc biệt là ngôn ngữ mạch lạc.
 Cô gần gũi trò chuyện với trẻ như: Sáng nay ai đưa con đi học? Con đã ăn 
sáng chưa? Mẹ đội cho con mũ màu gì? Hôm nay con có váy đẹp quá, ai mua 
cho con? Váy của con màu gì ..... (cô sửa sai khi trẻ nói ngọng, động viên để trẻ 
tích cực phát âm).
 (Ảnh đón trẻ và trao đổi với phụ huynh) 
 Trẻ cảm thấy yên tâm khi ở lớp với cô, trẻ dần đỡ khóc hơn, mạnh dạn 
hơn khi trò chuyện với cô giáo, trả lời câu hỏi của cô giáo.
 5.1.2. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động góc:
 Hoạt động chơi với đồ chơi ở các góc giúp trẻ được khám phá rất nhiều thứ 
từ môi trường xung quang trẻ, phát triển các giác quan. Khi chơi cùng nhau có 
các tình huống chơi sẽ khuyến khích trẻ phát âm, trò chuyện, trao đổi giao lưu 
cùng bạn chơi, giao lưu giữa các góc chơi.
 Đây là một hình thức quan trọng, bởi khi chơi có tác dụng rất lớn trong 
việc phát triển vốn từ. Thời gian chơi của trẻ chiếm nhiều nhất trong thời gian 
trẻ ở nhà trẻ, trẻ được chơi thoải mái nhất. Khi chơi trẻ được sử dụng các loại từ 
khác nhau, có điều kiện học và sử dụng các từ có nội dung khác nhau. 
 Trẻ giao tiếp với trẻ trong nhóm chơi, cô gợi mở, trò chuyện với trẻ về nội 
dung chơi như: Con đang bế ai đấy? (bế em bé), con đang làm gì? (xâu vòng), 
con xâu vòng màu gì đây? (màu đỏ, màu xanh) .... Trẻ được giao tiếp với bạn 
khi chơi. 
 (Hình ảnh trẻ chơi ở góc bế em) 8
 5.1.3. Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động ngoài trời:
 Hoạt động ngoài trời cũng là một hoạt động không thể thiếu trong chế độ 
sinh hoạt một ngày của trẻ. Hoạt động ngoài trời trẻ được tiếp xúc gần gũi với 
thiên nhiên, với những tình huống thực tế ví dụ như đang cùng trẻ chơi ngoài 
sân trường có con chim, con bướm bay qua, trường tôi gần đường khi có ô tô đi 
ngoài đường trẻ được nhìn thấy và được nghe tiếng còi xe  tận dụng những 
lúc đó tôi cho trẻ phát âm những thứ trẻ được nhìn thấy, được nghe thấy trẻ rất 
hứng thú.
 Hàng ngày cho trẻ đi dạo chơi quanh sân trường tôi thường xuyên đặt câu 
hỏi cá nhân, hỏi tập thể để trẻ được gọi tên các đồ chơi quanh sân trường như: 
Bập bênh, Cầu trượt, Đu quay... Ngoài ra tôi còn giới thiệu và cho trẻ phát âm 
tên cây hoa, màu của bông hoa, tên cây xanh ở vườn trường như: 
 Đây là cây hoa Mẫu đơn các con nói cùng cô (Mẫu đơn)
 Bông hoa Mẫu đơn có màu gì? (Màu đỏ)
 Cây hoa đồng tiền có lá màu gì? (Màu xanh)
 Trường tôi có vườn rau tươi rất đẹp, cho trẻ thăm quan vườn rau giới thiệu 
và hỏi lại trẻ: Đây là rau gì? (Rau cải), Đây là củ gì? (Củ su hào) ... lựa hôm cô 
nuôi đang thu hoạch rau cho trẻ vận chuyển rau giúp cô nuôi trẻ rất thích thú.
 Giáo dục: Các con ơi cây xanh rất tốt cho sức khỏe của con người các con 
không được hái hoa bẻ cành nhé.
 Qua những câu hỏi cô đặt ra sẽ giúp trẻ tích lũy được những vốn từ mới 
ngoài ra còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc, rõ ràng hơn. 
 Ở lứa tuổi này trẻ nhiều khi hay hỏi và trả lời trống không. Vì vậy tôi luôn 
chú ý lắng nghe và nhắc nhở trẻ, nói mẫu cho trẻ nghe và yêu cầu trẻ nhắc lại. 
Đặc biệt không bắt trước hoặc nói theo cách nói chưa chuẩn của trẻ như trẻ hay 
nói Bông hoa thì trẻ lại nói Bông ha (cô không nhắc lại Bông ha mà cô phát âm 
chuẩn Bông hoa và yêu cầu trẻ nói lại.
 Khi trẻ nói đúng cô thường xuyên đưa ra những lời động viên khen ngợi trẻ 
như (Con giỏi lắm)
 Trong quá trình dạo chơi trẻ được đặt nhiều câu hỏi về tên gọi, công dụng 
của đồ vật, cây cối mọi thứ mà trẻ được tiếp xúc. Vì vậy hoạt động ngoài 
trời có tác dụng rất lớn trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 (Ảnh trẻ đi dạo vườn hoa, trẻ giúp cô nuôi dưỡng thu hoạch rau) 9
 5.1.4. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động ăn, ngủ, vệ sinh:
 Đâu cứ phải giờ nhận biết tập nói mới là phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Với 
tôi khi vệ sinh cho trẻ tôi vừa vệ sinh cho trẻ vừa trò chuyện, cô đang rửa mặt 
cho con đấy, con thấy khăn có ấm không? (có ấm), con đưa tay ra để cô rửa tay 
cho con bằng xà phòng cho sạch nhé, Rửa tay để làm gì? (cho sạch) 
 Khi cho trẻ ăn cơm tôi giới thiệu tên món ăn, mời trẻ và yêu cầu trẻ mời cô 
và các bạn, cảm ơn các cô ... Có thể trẻ chỉ nói theo được 2 đến 3 từ theo câu cô 
yêu cầu 
 Ví dụ: Sau khi giới thiệu món ăn cô hỏi lại trẻ, hôm nay con ăn cơm với 
thức ăn gì? Cô hỏi từng câu đẻ trẻ trả lời (Thịt Gà) (Thịt Lợn) Canh rau cải, Su 
su xào .... 
 Khi cho trẻ đi ngủ cô hỏi con có gối đầu màu gì? ... cô kể truyện cho trẻ nghe. 
 Kết quả: Với các hoạt động, với những công việc tửng chừng như đơn 
giản đó tôi cứ kiên trì thường xuyên thực hiện hàng ngày, hàng tuần và nhận 
thấy trẻ có tiến bộ rõ rệt. Như trẻ nhanh quen cô và các bạn hơn, đỡ khóc khi 
đến lớp, hòa nhập với các bạn trong lớp và đặc biệt từ chỗ trẻ lười nói, thì nay 
trẻ đã mạnh dạn trả lời khi cô hỏi, có những trẻ chủ động đưa ra yêu cầu với cô 
giáo khi cần như: Khi trẻ muốn uống nước, muốn đi vệ sinh, cởi bớt áo khi 
nóng.... 
 (Ảnh cô vệ sinh cho trẻ, cô cho trẻ ăn, cô cho trẻ ngủ)
 5.2. Biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các hoạt động học:
 5.2.1. Thông qua Hoạt động nhận biết: 
 Đây là hoạt động quan trọng nhất đối với sự phát triển ngôn ngữ và cung 
cấp vốn từ cho trẻ. Trẻ ở lứa tuổi 24 - 36 tháng đang học nói, bộ máy phát âm 
chưa hoàn chỉnh, vì vậy trẻ thường nói nói không đủ từ, nói ngọng, nói lắp. Cho 
nên trong giờ học cô phải chuẩn bị đồ dùng trực quan đẹp, hấp dẫn để thu hút sự 
chú ý của trẻ. Bên cạnh đó hệ thống câu hỏi cần rõ ràng ngắn gọn, trong khi trẻ 
trả lời cô hướng dẫn trẻ nói đúng từ, đủ câu.
 Thông qua giờ nhận biết nhằm hướng dẫn trẻ xem xét sự vật hiện tượng 
xung quanh gần gũi với trẻ, giúp trẻ nhận biết được sự vật, những đặc điểm cấu 
tạo của sự vật, hành động với sự vật . trên cơ sở đó cung cấp những từ ngữ 10
tương ứng, cho trẻ phát âm, rèn luyện trẻ phát âm theo cấu trúc câu đúng ngữ 
pháp và đặc biệt giúp tăng nhanh vốn từ cho trẻ.
 Ví dụ: Cô dạy trẻ nhận biết và phát âm: Bông hoa màu đỏ, hoặc quả xoài 
màu vàng hoặc cái mũ màu xanh, dạy trẻ nhận biết màu xanh màu đỏ.... 
 (Ảnh cô dạy trẻ hoạt động nhận biết màu xanh màu đỏ , nhận biết quả bưởi)
 5.2.2. Thông qua hoạt động làm quen với văn học: 
 Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là phát triển ngôn ngữ cho trẻ 
và còn hình thành phát triển ở trẻ kỹ năng nói mạch lạc mà muốn làm được như 
vậy trẻ phải có vốn từ phong phú.
 Cô dạy trẻ đọc thơ, cô uốn nắn sửa sai cho trẻ, cô kể chuyện cho trẻ nghe, 
đặt câu hỏi để trẻ đàm thoại, trẻ trả lời theo ý hiểu về nội dung câu truyện .....
 Ví dụ: Dạy trẻ bài thơ Yêu mẹ
 Mẹ đi làm 
 Từ sáng sớm
 Dậy thổi cơm 
 .... 
 Với mỗi câu thơ chỉ có 3 từ rất phù hợp với độ tuổi trẻ.
 Cô kể câu truyện Thỏ con không vâng lời, Cô đàm thoại với trẻ về nội dung 
câu truyện. Trong truyện có những ai? Thỏ mẹ dặn thỏ con như thế nào? ..... 
 (Ảnh dạy trẻ đọc thơ, cô giáo quan tâm nhiều hơn đến bạn Bích Ngọc)
 5.2.3. Thông qua hoạt động Âm nhạc: 
 Khác với trẻ 5 tuổi, trẻ nhà trẻ có bạn hát theo cô được cả bài, có bạn chỉ 
hát theo cô được 1,2 từ cuối của câu. Tuy nhiên để thu hút sự chú ý của trẻ cô 
giáo cũng phải suy nghĩ nghiên cứu phương pháp và hình thức thực hiện. Cô hát 
tình cảm, nhẹ nhàng rõ lời kết hợp với nhạc. Hoặc có thể dạy trẻ vận động theo 
nhạc, vận động minh họa theo lời bài hát ...
 (Ảnh cô dạy trẻ hát, cô giáo quan tâm đến cháu Bích Ngọc)
 Kết quả: Thông qua các hoạt động học mặc dù với trẻ 24 - 36 tháng mội 
hoạt động học chỉ diễn ra 15 đến 20 phút nhưng có ý nghĩa vô cùng cho việc 
phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Trẻ được học theo quy trình từ dễ đến khó từ đơn 11
giản đến phức tạp, trẻ được cô giáo uốn nắn từ cách trả lời câu hỏi đến cách diễn 
đạt câu, phát âm chuẩn. Vốn từ của trẻ được tăng lên, trẻ bập bẹ từng từ rồi nói 
được câu ngắn 2 đến 3 từ và nhiều hơn.
 5.3. Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ thông qua chơi trò chơi: 
 Đối với trẻ nhà trẻ hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo, trò chơi đã trở 
thành phương tiện để cung cấp, tích lũy được nhiều vốn từ. Qua trò chơi trẻ 
được giao tiếp mạnh dạn hơn, ngôn ngữ cũng dần lưu loát hơn, vốn từ của trẻ 
cũng được tăng lên. Tôi nhận thấy rằng khi trẻ chơi trò chơi trẻ rất thoải mái và 
gây sự hứng thú của trẻ lôi cuốn trẻ vào bài học. Như vậy trẻ sẽ tiếp thu bài một 
cách nhẹ nhàng và thoải mái, không bị gò bó.
 Bản thân tôi đã tìm tòi, tham khảo sách báo, tài liệu đã áp dụng thực tế tại 
lớp tôi nhận thấy rằng trò chơi thực sự có hiệu quả làm tăng thêm vốn từ cho trẻ, 
từ đó ngôn ngữ của trẻ ngày càng phong phú.
 Đơn giản như các trò chơi: Trò chơi dẫm xốp bong bóng, Ngón tay nhúc 
nhích, Bọ dừa, Nu na nu nống, Chi chi chành chành, trò chơi con muỗi ....
 Mỗi trò chơi đều có những bài đồng dao có cấu trúc câu ngắn dễ đọc phù 
hợp với trẻ ví dụ như:
 Kết quả: Thông qua trò chơi trẻ được đọc những câu đồng dao dễ thuộc, 
kết hợp những cử chỉ ngộ nghĩnh, âm điệu vui tươi, sống động nhí nhảnh gần 
gũi với cuộc sống, giúp trẻ thêm hào hứng học tập và trẻ rất thích. 
 (Ảnh trẻ chơi nu na nu nống, trò chơi Bọ dừa) 
 5.4. Biện pháp tích cực tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh trong 
việc phát triển vốn từ cho trẻ:
 Như chúng ta đã biết môi trường tiếp xúc của trẻ chủ yếu là gia đình và nhà 
trường vì vậy phụ huynh chính là một trong những nhân tố quyết định trong việc 
phát triển ngôn ngữ của trẻ đồng thời phụ huynh cũng tạo nguồn nguyên liệu 
phục vụ cho giờ hoạt động nhận biết tập nói để phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 Vì đây là trẻ nhà trẻ, trẻ bắt đầu tập nói tôi trao đổi với phụ huynh về ý 
nghĩa phát triển vốn từ cho trẻ và yêu cầu phụ huynh cùng phối hợp với cô giáo 
trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Đối với những cháu mới đi học vốn từ 
của trẻ còn hạn hẹp, hơn nữa trẻ rất hay nói ngọng, nói lắp thì vai trò của phụ 
huynh trong việc phối hợp với cô giáo trong việc trò chuyện với trẻ là rất cần 12
thiết bởi nó giúp trẻ được vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống của 
trẻ, trẻ được giao tiếp, được sửa âm, sửa ngọng. Nhận thức rõ về điều này ngay 
từ đầu năm học tôi đã đưa ra kế hoạch để tuyên truyền cho phụ huynh thấy rõ 
được tầm quan trọng của việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
 Tôi thường trao đổi với phụ huynh về giờ hoạt động nhận biết tập nói trên 
lớp nhắc phụ huynh về nhà hỏi lại trẻ để trẻ trả lời lại hoặc kích thích để trẻ tư 
duy và nhắc lại trẻ đã được thấy, nhìn những gì xảy ra vào ban ngày. Và luôn 
mong muốn lắng nghe những phản hồi của phụ huynh về trẻ để từ đó có những 
biện pháp hữu hiệu giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động nhận biết.
 Đồng thời hàng tháng, hàng tuần tồi đều có kế hoạch cụ thể của trẻ ở trên 
lớp và trên bảng tuyên truyền của lớp để phụ huynh nắm rõ lịch học của con ở 
lớp và phối hợp với giáo viên để rèn thêm vốn từ cho con khi ở nhà.
 Có thể nói công tác tuyên truyền, trao đổi thường xuyên với phụ huynh là 
một việc làm thiết thực và quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển vốn từ.
 Từ đầu năm học tôi cảm nhận về khả năng ngôn ngữ của học sinh Đặng 
Bích Ngọc lớp tôi rất hạn chế, tôi đã trực tiếp trao đổi với mẹ cháu. Tuy nhiên 
mẹ cháu dường như không muốn tin vào điều đó, mẹ cháu khảng định cháu 
chậm nói theo dân gian chỉ cần ra chợ cướp bánh về cho cháu ăn là cháu nói 
được. Tôi cảm thấy buồn về điều đó.
 Kiên trì trao đổi với cả ông bà nội của cháu và đến giữa tháng 3 năm 2023 
gia đình mới cho cháu đi Viện nhi trung ương khám về gia đình cho cháu đi học 
lớp chuyên biệt 1 thầy 1 trò tại Thôn 6 xã Ba Trại, đến nay cháu đã bập bẹ được 
các từ: Dạ, Ba, Bà  nhưng chưa rõ.
 Kết quả: Qua công tác phối kết hợp với phụ huynh tôi thấy đạt được 
kết quả rất tốt, được các bậc phụ huynh ủng hộ vật chất và tinh thần. Cứ 
mỗi buổi sáng phụ huynh đưa con đến lớp trao đổi với cô về những việc 
trẻ đã làm được, những câu trẻ đã nói được, đó là những món quà vô giá 
đối với tôi.
 Thực tế cho thấy nếu như gia đình và nhà trường có sự kết hợp chặt chẽ thì 
sẽ tạo được một mối quan hệ gần gũi cởi mở giữa 2 bên và cả 2 bên sẽ nhận 
được những đóng góp chân tình và những kinh nghiệm thiết thực, quý báu trong 
chăm sóc và giáo dục trẻ. Cô và mẹ là hai cô giáo, mẹ và cô như hai mẹ hiền, trẻ 
yêu cô yêu lớp và đi học đầy đủ. 
 (Ảnh cô đón trẻ và trao đổi với phụ huynh cháu Đặng Bích Ngọc) 13
6. Kết quả đạt được:
 Trẻ nhanh quen cô và các bạn hơn, đỡ khóc hơn khi đến lớp, hòa nhập với 
các bạn trong lớp và đặc biệt từ chỗ trẻ lười nói, thì nay trẻ đã mạnh dạn trả lời 
khi cô hỏi, có những trẻ chủ động đưa ra yêu cầu với cô giáo khi cần như: Khi 
trẻ muốn uống nước, muốn đi vệ sinh, cởi bớt áo khi nóng.... 
 Một số trẻ chưa nói được câu nào và nói bập bẹ như cháu: Ánh, Bảo, 
Quân, Sơn  nay cháu đã nói được từng từ rời rạc. Cháu Khôi, Huyền, Khang, 
Trà, Thư, Nhung, . đầu năm học nói được từng từ rời rạc nay đã nói được câu 
2 - 3 từ và nhiều hơn, Đặc biệt cháu Đặng Bích Ngọc tưởng chừng như không có 
ngôn ngữ nói đến nay đã phát âm được một số từ rời rạc như: Dạ, Ba, Bà 
 Hơn thế khi tham gia thao giảng, thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, thăm 
lớp dự giờ Ban giám hiệu nhà trường đã đánh giá trẻ lớp tôi có tiến bộ nhiều về 
ngôn ngữ so với đầu năm học.
 Khi tham gia thuyết trình dự thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện về biện pháp 
phát triển ngôn ngữ cho trẻ xếp loại: Đạt
 Phụ huynh học sinh lớp tôi rất vui mừng khi thấy con mình đi học nay đã 
nói được nhiều hơn, trẻ thích đi học hơn. 
7. Kết quả thực hiện có so sánh:
 Trong năm học 2022-2023 Sau khi áp dụng các biện pháp trên cũng có khó 
khăn thử thách nhưng với tinh thần yêu nghề mến trẻ đã thu được nhiều kết quả 
đáng khích lệ chúng tôi đã làm tốt công tác phát triển vốn từ tại nhóm lớp nhà 
trẻ D1. Số liệu khảo sát cho thấy các tiêu chí tăng lên rõ rệt so với đầu năm cụ 
thể như sau:
TT Tiêu chí Số trẻ khảo Số trẻ khảo So sánh tỷ lệ
 sát đầu năm sát cuối năm
 1 Trẻ chưa nói được câu nào 6/34 =17,6% 0/34 = 0% Giảm 17,6 %
 2 Trẻ nói bập bẹ chưa rõ tiếng 9/34 = 26,5% 1/34 = 2,9% Giảm 23,6 %
 3 Trẻ nói được 1 từ rời rạc 8/34 = 23,5% 2/34 = 5,8% Giảm 17,7 %
 4 Trẻ nói được cấu 2-3 từ 11/34= 32,3% 32/34= 94% Tăng 61,1 % 14
 Qua bảng số liệu tôi nhận thấy ngôn ngữ của trẻ trong lớp tôi tiến bộ rõ rệt. 
Hiện tại lớp tôi còn 2 trẻ nói được từng từ đơn giản nhưng rõ ràng. Duy nhất còn 
cháu Đặng Bích Ngọc mới nói được bập bẹ chưa rõ tiếng, tuy nhiên cũng là tia 
hy vọng rất khả quan về khả năng phát âm của cháu. Tôi sẽ cố gắng nhiều hơn 
nữa để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tốt hơn. Phát triển ngôn ngữ tốt chính là tiền 
đề để trẻ phát triển nhận thức, tư duy, trí tuệ.
 PHẦN III. KẾT LUẬT VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận:
 Sau khi áp dụng “Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 24- 36 
tháng” trong cả năm học tôi thấy có những chuyển biến rõ rệt, phần lớn số trẻ 
trong lớp đã có một số vốn từ rất khá, các cháu nói năng mạch lạc, rõ ràng được 
thể hiện như sau:
 - Trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong khi giao tiếp.
 - Trẻ khi giao tiếp biết nói đủ câu hoàn chỉnh.
 - Trẻ không còn nói ngọng, nói lắp nữa.
 Ngôn ngữ của trẻ đã phong phú hơn và trẻ đã biết vận dụng vốn từ vào 
cuộc sống hàng ngày.
 “Phát triển vốn từ” cho trẻ ở trường Mầm Non là vấn đề rất quan trọng và 
cần thiết, mức độ phát triển ngôn ngữ của trẻ còn tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố 
khác nhau.
 Gây hứng thú giúp trẻ nhà trẻ 24 – 36 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ đòi 
hỏi người giáo viên phải yêu nghề, mến trẻ, tư duy, sáng tạo đồng thời phải kiên 
trì, bền bỉ để luôn luôn tạo hứng thú kích thích tính tò mò ham hiểu biết, thu hút 
trẻ trong giờ hoạt động nhận biết tập nói, mọi lúc mọi nơi thì mới đạt kết quả 
cao.
 Bản thân thôi đã tìm ra được các biện pháp để giúp trẻ phát triển vốn từ 
thông qua hoạt động nhận biết tập nói. Phụ huynh cũng đã từng bước hiểu được 
tầm quan trọng về việc cho trẻ đến trường và phối hợp với giáo viên phát triển 
vốn từ cho trẻ tại gia đình. 15
2. Khuyến nghị 
 * Đối với Phòng giáo dục
 - Thường xuyên tổ chức các buổi chuyên đề, các lớp tập huấn, tổ chức các 
nội dung thi dạy để bồi dưỡng về chuyên môn cho giáo viên.
 * Đối với nhà trường
 - Khuyến khích giáo viên thi đua dạy tốt hoạt động nhận biết tập nói, viết 
và triển khai sáng kiến kinh nghiện để giáo viên trong trường học hỏi lẫn nhau.
 - Tiếp tục cho giáo viên đi thăm quan môi trường sư phạm và các tiết dạy 
mẫu ở trường bạn để học hỏi kinh nghiệm.
 - Đầu tư kinh phí, thời gian đồng thời khuyến khích giáo viên tích cực làm 
đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động nhận biết và các hoạt động khác.
 Luôn quan tâm nhiều hơn nữa tới công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo 
viên hàng năm.
 Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung 
của người khác.
 Tôi xin chân thành cảm ơn!